Việt Nam thí điểm thị trường tài sản mã hoá 5 năm: Tài sản số được công nhận, nhưng không phải phương tiện thanh toán

Từ ngày 1/1/2026, Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 chính thức có hiệu lực, lần đầu tiên đưa khái niệm "tài sản số" vào hệ thống pháp luật Việt Nam. Đồng thời, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ triển khai chương trình thí điểm thị trường tài sản mã hoá kéo dài 5 năm. Đây là bước ngoặt lịch sử cho ngành crypto tại Việt Nam — nhưng vẫn còn rất nhiều giới hạn cần lưu ý.

1. Tài sản số là gì theo luật mới?

Theo Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 (có hiệu lực 1/1/2026), tài sản số được định nghĩa là một loại tài sản theo Bộ luật Dân sự, tồn tại dưới dạng dữ liệu số và được tạo lập, lưu trữ, chuyển giao thông qua công nghệ số.

Một điểm tinh tế nhưng cực kỳ quan trọng trong cách dùng từ:

• Luật không dùng cụm "tiền ảo" (vì có thể bị nhầm với tiền tệ).
• Thay vào đó, dùng cụm "tài sản mã hoá" — chính xác hơn về mặt pháp lý.

2. Bitcoin, Ethereum có được công nhận là tài sản số?

Câu trả lời ngắn gọn: Có — nhưng với những giới hạn nghiêm ngặt.

Bitcoin, Ethereum và các đồng tiền mã hoá khác đáp ứng định nghĩa "tài sản số" theo luật mới. Điều này có nghĩa:

• ✅ Được công nhận là một loại tài sản — có thể sở hữu, chuyển giao, thừa kế hợp pháp.
• ✅ Có thể dùng cho mục đích đầu tư — người dân được phép đầu tư vào tài sản số nếu có nhu cầu.
• ❌ Không phải tiền tệ hợp pháp — không được sử dụng để thanh toán hàng hoá, dịch vụ thông thường.
• ❌ Không phải phương tiện thanh toán hợp pháp — bất kỳ giao dịch dân sự nào dùng crypto thay tiền VND vẫn bị coi là vi phạm.

3. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP: Khung pilot 5 năm

Ngày 9/9/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP — văn bản quan trọng nhất triển khai cụ thể luật mới. Nghị quyết này thiết lập một chương trình thí điểm 5 năm cho thị trường tài sản mã hoá tại Việt Nam, dựa trên 4 nguyên tắc cốt lõi:

4. Việt Nam thí điểm cấp phép sàn giao dịch tài sản mã hoá

Đầu năm 2026, Việt Nam đã chính thức triển khai bước đi cụ thể đầu tiên: thí điểm cấp phép cho sàn giao dịch tài sản mã hoá. Theo thông tin từ báo Tuổi Trẻ (20/1/2026), Bộ Tài chính đang là đầu mối phối hợp với Ngân hàng Nhà nước để xây dựng tiêu chí cấp phép.

Yêu cầu kỳ vọng đối với sàn được cấp phép thí điểm

• Có vốn điều lệ tối thiểu lớn (khả năng từ vài trăm tỷ trở lên).
• Hệ thống KYC/AML chặt chẽ theo chuẩn quốc tế.
• Lưu giữ tài sản khách hàng tách biệt với tài sản công ty (segregation).
• Báo cáo định kỳ về thanh khoản, giao dịch khả nghi.
• Chỉ giao dịch các đồng tiền mã hoá được phê duyệt (whitelist).

Hiện chưa có sàn nào được cấp phép chính thức. Quá trình lựa chọn dự kiến kéo dài đến cuối 2026.

5. Quyền và nghĩa vụ của người dân

Quyền

• ✅ Sở hữu tài sản số: Bao gồm Bitcoin, Ethereum, NFT, token… miễn không phải tài sản bị cấm.
• ✅ Đầu tư hợp pháp: Mua, bán, nắm giữ với mục đích đầu tư.
• ✅ Chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho: Như các tài sản dân sự thông thường.
• ✅ Được pháp luật bảo vệ: Khi tranh chấp, có cơ sở pháp lý để khiếu nại.

Nghĩa vụ và giới hạn

• ❌ Không dùng để thanh toán: Mọi giao dịch dân sự thông thường vẫn phải dùng VND.
• 📋 Có thể phải kê khai thuế: Hướng dẫn chi tiết về thuế thu nhập từ tài sản số đang được xây dựng.
• 🏦 Khuyến khích giao dịch qua sàn được cấp phép: Khi có sàn pilot, giao dịch P2P sẽ chịu thêm rủi ro.
• ⚖ Tuân thủ phòng chống rửa tiền: Giao dịch lớn có thể bị yêu cầu giải trình nguồn gốc.

6. So sánh với các nước trong khu vực

Singapore

Đã cấp phép cho hơn 30 sàn theo luật DPT (Digital Payment Token Service Provider) từ 2020. Khung quản lý rất chi tiết, thuế rõ ràng.

Hong Kong

Cấp phép sàn từ 2023, đã mở ETF Bitcoin spot. Vai trò trung tâm tài chính crypto châu Á.

Thái Lan

Có khung pháp lý từ 2018, đánh thuế lợi nhuận crypto 15%. Đã có sàn được cấp phép.

Việt Nam

Đến muộn hơn nhưng đang triển khai cẩn trọng. Lợi thế: tránh được sai lầm của các nước đi trước, có thể học hỏi best practice.

7. Tác động đến thị trường và nhà đầu tư

Tác động tích cực

• Hợp pháp hoá hoạt động đầu tư: Khoảng 17 triệu người Việt đang giao dịch crypto (theo Triple-A 2024) có thể yên tâm hơn.
• Mở cửa cho dòng vốn: Các quỹ đầu tư trong nước có khả năng phân bổ vào crypto.
• Phát triển ngành: Doanh nghiệp blockchain Việt Nam có khung pháp lý để hoạt động.
• Bảo vệ người dùng: Giảm rủi ro lừa đảo, scam khi có sàn được cấp phép.

Rủi ro và thách thức

• Thuế: Khi có hướng dẫn cụ thể, chi phí giao dịch có thể tăng.
• Khoảng trống pháp lý: Thời gian từ luật đến văn bản hướng dẫn chi tiết có thể tạo bất ổn.
• P2P trading: Có thể chịu giám sát chặt hơn.
• Stablecoin: Vai trò pháp lý chưa rõ ràng (USDT, USDC).

8. Lộ trình kỳ vọng

Việt Nam không phải nước tiên phong trong quản lý crypto, nhưng đã chọn một con đường khôn ngoan: đi sau, đi chậm, nhưng đi đúng. Khung pilot 5 năm là cơ hội để cả nhà nước, doanh nghiệp, và người dân cùng học hỏi và xây dựng một thị trường crypto lành mạnh, bảo vệ được người dùng mà vẫn mở cửa cho đổi mới.