Chứng khoán Việt Nam • 20/07/2026 • 8 phút đọc

Lợi nhuận công ty chứng khoán quý II/2026 phân hóa "một trời một vực": VPBankS soán ngôi vương với 2.159 tỷ, VIX "bốc hơi" 94% vì tự doanh

Mùa công bố kết quả kinh doanh quý II/2026 đang biến ngành chứng khoán Việt Nam thành một bức tranh tương phản gay gắt. Chỉ trong vài ngày giữa tháng 7, hàng loạt công ty chứng khoán lần lượt hé lộ những con số ở hai thái cực: người thì báo lãi cao nhất lịch sử, kẻ thì chứng kiến lợi nhuận "bốc hơi" tới 94–95% so với cùng kỳ. Điều đáng chú ý là sự phân hóa này không đến từ may rủi, mà phản ánh chính mô hình kinh doanh mà mỗi công ty lựa chọn trong một quý mà thị trường chung điều chỉnh, thanh khoản suy kiệt còn dư nợ ký quỹ lại lập kỷ lục.

Câu chuyện lớn nhất là cuộc đổi ngôi ở đỉnh bảng: lần đầu tiên, Chứng khoán VPBank (VPBankS, mã VPX) vươn lên dẫn đầu toàn ngành về quy mô lợi nhuận, vượt qua cả hai "ông lớn" quen thuộc là TCBS và SSI.

Ngôi vương đổi chủ: VPBankS vượt TCBS

Theo báo cáo tài chính công bố ngày 17/7/2026, VPBankS đạt lợi nhuận trước thuế 2.159 tỷ đồng trong quý II/2026 — gấp gần 4 lần so với cùng kỳ năm 2025. Con số này nhỉnh hơn mức 2.097 tỷ đồng của TCBS (Chứng khoán Kỹ Thương), qua đó lần đầu tiên đưa VPBankS lên vị trí dẫn đầu ngành về lợi nhuận theo quý. Doanh thu hoạt động của VPBankS đạt 4.098 tỷ đồng, cao gấp khoảng 3,4 lần cùng kỳ. Lũy kế nửa đầu năm 2026, công ty báo lãi trước thuế khoảng 2.673 tỷ đồng, tăng tới 197% so với sáu tháng đầu năm 2025.

TCBS tuy để mất ngôi đầu nhưng vẫn có một quý rực rỡ với ý nghĩa lịch sử riêng: tổng doanh thu hoạt động đạt 3.745 tỷ đồng (tăng 41% so với cùng kỳ) và lợi nhuận trước thuế 2.097 tỷ đồng (tăng 21%) — mức lợi nhuận quý cao nhất từ trước tới nay của doanh nghiệp này. Đứng thứ ba là HDBS (Chứng khoán HD) với lãi trước thuế khoảng 1.118 tỷ đồng, cũng gấp gần 4 lần cùng kỳ.

Điểm chung của cả ba cái tên dẫn đầu rất dễ nhận ra: tất cả đều là các công ty chứng khoán gắn với một hệ sinh thái ngân hàng lớn — VPBank, Techcombank và HDBank. Đây không phải sự trùng hợp, mà là mấu chốt để hiểu vì sao khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại đang giãn rộng.

Phía bên kia: VIX và cú "sốc" tự doanh

Ở thái cực ngược lại, Chứng khoán VIX trở thành tâm điểm của sự chú ý vì lý do không ai mong muốn. Trong quý II/2026, VIX chỉ báo lãi sau thuế khoảng 76 tỷ đồng — giảm tới 94% so với mức 1.302 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Đây là mức lợi nhuận theo quý thấp nhất của VIX trong vòng 13 quý, tức kể từ quý II/2023.

Nguyên nhân nằm gần như trọn vẹn ở mảng tự doanh. Doanh thu hoạt động của VIX quý II chỉ đạt gần 1.349 tỷ đồng, giảm 32% so với cùng kỳ. Trong đó, lãi từ các tài sản tài chính ghi nhận qua lãi/lỗ (FVTPL) đạt 929 tỷ đồng, giảm 45%; ngược lại, khoản lỗ từ chính nhóm tài sản này lại vọt lên khoảng 1.129 tỷ đồng, gấp bốn lần cùng kỳ. Kết quả là mảng tự doanh chuyển từ khoản lãi hơn 1.400 tỷ đồng cùng kỳ năm ngoái sang lỗ ròng gần 200 tỷ đồng trong quý này. May mắn cho VIX là mảng cho vay và phải thu vẫn mang về 348 tỷ đồng, tăng 63%, giúp công ty tránh được một quý thua lỗ toàn diện. Lũy kế sáu tháng, VIX lãi sau thuế khoảng 214 tỷ đồng, giảm 87% so với cùng kỳ.

VIX không đơn độc. Nhiều công ty phụ thuộc lớn vào tự doanh hoặc thiếu hệ sinh thái phân phối cũng ghi nhận lợi nhuận đi lùi trong quý, trong đó có Chứng khoán VietinBank (CTS). Ở nhóm quy mô vừa, bức tranh lại tươi sáng hơn: Chứng khoán Rồng Việt (VDS) đạt doanh thu hơn 266 tỷ đồng (tăng 46%) với lãi trước thuế gần 55 tỷ đồng — cho thấy sự phân hóa không hoàn toàn theo quy mô, mà theo cơ cấu nguồn thu.

Vì sao mô hình kinh doanh quyết định thắng — thua?

Để hiểu bức tranh phân hóa này, cần nhìn vào ba cấu phần doanh thu cốt lõi của một công ty chứng khoán: môi giới, cho vay ký quỹ (margin) và tự doanh. Quý II/2026 là một môi trường thử thách khắc nghiệt vì ba cấu phần này chịu tác động theo những hướng hoàn toàn khác nhau.

Tự doanh bị "phản đòn". Thị trường điều chỉnh trong quý II khiến danh mục tự doanh của các công ty chịu áp lực đánh giá lại. Với những đơn vị đặt tỷ trọng lớn vào cổ phiếu và tài sản FVTPL như VIX, một nhịp giảm của thị trường có thể xóa sạch thành quả cả năm trước đó. Tự doanh là "con dao hai lưỡi": khuếch đại lợi nhuận khi thị trường tăng, nhưng khoét sâu thua lỗ khi thị trường quay đầu.

Cho vay ký quỹ lại hưởng lợi. Nghịch lý của giai đoạn này là ngay cả khi thị trường điều chỉnh, dư nợ margin toàn thị trường vẫn lập kỷ lục trên 420.000 tỷ đồng. Nhà đầu tư dùng đòn bẩy nhiều hơn cũng đồng nghĩa các công ty chứng khoán thu lãi vay nhiều hơn. Đây là dòng thu nhập ổn định, ít phụ thuộc vào chiều biến động của giá, và chính nó là bệ đỡ cho những công ty có nền vốn mạnh. Với các công ty gắn với ngân hàng lớn, lợi thế về chi phí vốn và khả năng bơm vốn cho hoạt động cho vay là rào cản cạnh tranh rất khó vượt qua.

Hệ sinh thái phân phối tạo lợi thế kép. VPBankS, TCBS hay HDBS không chỉ được hậu thuẫn về vốn, mà còn khai thác được tệp khách hàng, mạng lưới bán hàng và dòng sản phẩm (trái phiếu, chứng chỉ quỹ, ngân hàng đầu tư) từ ngân hàng mẹ. Trong một quý mà môi giới thuần túy khó kiếm tiền vì thanh khoản thấp, những nguồn thu "phi thị giá" này giúp nhóm dẫn đầu duy trì tăng trưởng bất chấp bối cảnh chung ảm đạm.

Bức tranh ngành: tập trung hóa ngày càng rõ

Điều mà mùa báo cáo quý II/2026 hé lộ không chỉ là chuyện thắng — thua của từng cái tên, mà là một xu hướng cấu trúc: ngành chứng khoán Việt Nam đang tập trung hóa. Lợi nhuận, thị phần margin và dòng khách hàng ngày càng dồn về một nhóm nhỏ các công ty có hậu thuẫn ngân hàng và nền vốn lớn. Những công ty quy mô trung bình, thiếu hệ sinh thái và phụ thuộc nhiều vào tự doanh sẽ ngày càng chịu áp lực khi biên lợi nhuận môi giới bị bào mòn bởi cuộc đua "zero fee" và khi tự doanh trở nên rủi ro hơn trong một thị trường biến động.

Với nhà đầu tư cổ phiếu ngành chứng khoán, đây là lời nhắc quan trọng: không thể đánh đồng cả nhóm "cổ phiếu chứng khoán" như một rổ đồng nhất. Chất lượng và cơ cấu nguồn thu — tỷ trọng cho vay ký quỹ so với tự doanh, sức mạnh hệ sinh thái, nền vốn — mới là yếu tố phân định ai đi qua được những quý thị trường khó khăn. Một quý lãi kỷ lục nhờ tự doanh cũng dễ trở thành một quý lỗ nặng khi gió đổi chiều.

Kết luận

Quý II/2026 sẽ được nhớ đến như quý mà bản đồ quyền lực ngành chứng khoán Việt Nam được vẽ lại: VPBankS lần đầu lên ngôi vương với 2.159 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, TCBS lập kỷ lục lịch sử, HDBS bứt tốc — trong khi VIX và một số tên tuổi cũ hụt hơi vì tự doanh sa sút. Đằng sau những con số trái ngược là một thông điệp nhất quán: trong một thị trường thanh khoản thấp và đòn bẩy cao, mô hình kinh doanh dựa trên cho vay ký quỹ và hệ sinh thái phân phối đang tỏ ra bền bỉ hơn hẳn mô hình đặt cược vào tự doanh. Nửa cuối năm 2026, với kỳ vọng dòng vốn nâng hạng FTSE và mùa cao điểm giao dịch trở lại, cuộc đua ở đỉnh bảng nhiều khả năng sẽ còn khốc liệt hơn — nhưng lằn ranh phân hóa giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại thì khó có thể sớm thu hẹp.

⚠️ Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Mọi thông tin trong bài chỉ mang tính chất tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư. Số liệu được cập nhật đến ngày 20/07/2026 và có thể thay đổi theo diễn biến thị trường cũng như báo cáo tài chính chính thức đã kiểm toán. Nhà đầu tư cần tự đánh giá rủi ro và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

Nguồn tham khảo: Tin nhanh Chứng khoán, CafeF, Vietstock, VietnamBiz, Tuổi Trẻ Online, Mekong ASEAN, Người Quan Sát, StockBiz (báo cáo tài chính quý II/2026 của VPBankS, TCBS, HDBS, VIX, VDS công bố ngày 17–19/07/2026).