Mỹ ký hiệp ước an ninh Bắc Cực "vĩnh viễn" với Đan Mạch và Greenland: Cổ phiếu đất hiếm CRML tăng 43% trong phiên — nhưng thoả thuận có thực sự trao quyền khai khoáng?

Ngày 22/9/2026, bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen đã ký một hiệp ước an ninh ba bên về Bắc Cực, chính thức mở rộng đáng kể sự hiện diện quân sự của Mỹ trên hòn đảo lớn nhất thế giới. Chỉ hai ngày sau, cổ phiếu Critical Metals Corp (mã CRML, sàn Nasdaq) — công ty nắm giữ giấy phép khai thác đất hiếm duy nhất tại Greenland — đã có phiên tăng vọt tới 43% trong ngày, kéo theo cả nhóm cổ phiếu khoáng sản chiến lược của Mỹ đồng loạt bứt phá.

Nội dung chính của hiệp ước

Theo nội dung được Nhà Trắng và các bên công bố, thoả thuận không có thời hạn kết thúc và các nghĩa vụ trong đó sẽ tiếp tục ràng buộc ngay cả khi Greenland trở thành một quốc gia độc lập trong tương lai. Các điều khoản quân sự chính bao gồm:

Mỹ được quyền hiện đại hoá và mở rộng hoạt động tại căn cứ không gian Pituffik ở tây bắc Greenland — căn cứ quân sự Mỹ đã hiện diện từ Chiến tranh Lạnh;
Thiết lập thêm hai vị trí mới tại Narsarsuaq (phía nam) và Mestersvig (phía đông) đảo;
Máy bay quân sự Mỹ được phép bay qua và hạ cánh tại bất kỳ đâu trên Greenland, kể cả trong vùng lãnh hải;
Mỹ được cấp quyền tiếp cận cho hoạt động của tàu ngầm, cùng khả năng thiết lập thêm các khu vực phòng thủ khác trong tương lai;
Không quốc gia nào ngoài Mỹ được xây dựng cơ sở quân sự tại Greenland nếu không có sự đồng thuận của cả ba bên Đan Mạch, Greenland và Mỹ.

Về mặt kinh tế, hiệp ước đưa ra một điều khoản đáng chú ý dưới góc độ pháp lý — cấm các nhà đầu tư đến từ ngoài khối NATO và Liên minh châu Âu (EU) rót vốn vào các "lĩnh vực nhạy cảm" tại Greenland, được hiểu là nhắm trực tiếp đến dòng vốn từ Trung Quốc vào lĩnh vực khoáng sản chiến lược và hạ tầng của hòn đảo.

Bà Frederiksen mô tả đây là "một thoả thuận có thể tồn tại mãi mãi", trong khi ông Nielsen gọi đây là kết quả "ba bên cùng thắng", nhấn mạnh: "An ninh của các bạn là an ninh của chúng tôi, và an ninh của chúng tôi là an ninh của các bạn." Tổng Thư ký NATO Mark Rutte và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cũng lên tiếng hoan nghênh, xem đây là bước tiến tích cực cho an ninh Bắc Cực và hợp tác xuyên Đại Tây Dương.

Vì sao cổ phiếu Critical Metals (CRML) bùng nổ?

Phản ứng mạnh nhất trên thị trường tài chính đến từ nhóm cổ phiếu khai khoáng đất hiếm, dẫn đầu là Critical Metals Corp — công ty sở hữu dự án Tanbreez ở miền nam Greenland, được mô tả là giấy phép khai thác đất hiếm duy nhất hiện có trên đảo, cùng dự án lithium Wolfsberg tại Áo. Ngay từ phiên giao dịch ngày thứ Hai 21/9 (một ngày sau khi ông Trump thông báo trước về thoả thuận), cổ phiếu CRML đã có thời điểm tăng tới 43% trong phiên. Đến phiên trước giờ mở cửa ngày 22/9, cổ phiếu giao dịch quanh 8,55 USD, tăng khoảng 27% so với mức đóng cửa 6,73 USD của phiên thứ Sáu trước đó, đưa vốn hoá thị trường công ty lên xấp xỉ 990 triệu USD. Biên độ 52 tuần của cổ phiếu này trải rộng từ 5,12 USD đến 32,15 USD, cho thấy mức độ biến động rất lớn trong năm qua.

Giới phân tích duy trì khuyến nghị đồng thuận "Mua vừa phải" (Moderate Buy) với CRML, dựa trên 2 khuyến nghị Mua và 1 khuyến nghị Giữ, với kịch bản tích cực đưa giá mục tiêu lên khoảng 15,33 USD (tương đương mức tăng 79,3% so với giá tham chiếu), trong khi kịch bản tiêu cực có thể kéo cổ phiếu lùi về vùng 6,73 USD (giảm 21,3%), tức lấp đầy toàn bộ khoảng trống tăng giá (gap) đã hình thành. Một cột mốc khác đáng chú ý với nhà đầu tư CRML là cuộc bỏ phiếu của cổ đông European Lithium — đối tác trong thương vụ sáp nhập toàn bộ bằng cổ phiếu trị giá 835 triệu USD — dự kiến diễn ra ngày 22/10/2026.

Không chỉ CRML, hàng loạt cổ phiếu khoáng sản chiến lược khác của Mỹ cũng tăng điểm trong làn sóng lạc quan này: USA Rare Earth tăng khoảng 9%, MP Materials tăng khoảng 6%, TMC The Metals Company tăng khoảng 9,5%, và Ramaco Resources tăng khoảng 1,5%.

Cảnh báo: thoả thuận an ninh không đồng nghĩa với quyền khai khoáng hay vốn đầu tư mới

Dù thị trường phản ứng hưng phấn, nhiều nhà phân tích lưu ý rằng bản chất hiệp ước là một thoả thuận an ninh — quốc phòng, không phải một hợp đồng cấp quyền khai khoáng hay cam kết rót vốn trực tiếp. Cụ thể, giới quan sát nhấn mạnh rằng thoả thuận "không trao cho Critical Metals bất kỳ quyền khai thác nào mà công ty chưa từng nắm giữ, cũng như không mang lại nguồn vốn mới nào mà công ty chưa có sẵn". Nói cách khác, hiệp ước tạo ra bối cảnh địa chính trị thuận lợi hơn cho dự án Tanbreez, nhưng bản thân nó không giải quyết bài toán tài chính hay tiến độ cấp phép thực tế mà công ty vẫn đang đối mặt.

Diễn biến này cũng gắn với chiến lược rộng hơn của chính quyền Trump nhằm giảm phụ thuộc của Mỹ vào nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc, bao gồm việc Washington theo đuổi các khoản đầu tư cổ phần trực tiếp vào những công ty khai khoáng nội địa như Critical Metals và USA Rare Earth. Đáng chú ý, diễn biến này xảy ra trong bối cảnh lượng đất hiếm xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mỹ đã có dấu hiệu suy giảm, giữa lúc quan hệ thương mại Mỹ – Trung vẫn trong giai đoạn đình chiến tạm thời với nhiều điều khoản còn chưa ngã ngũ.

Góc nhìn cho nhà đầu tư

Câu chuyện Greenland là một ví dụ điển hình cho việc thị trường phản ứng rất nhanh với các tín hiệu địa chính trị liên quan đến chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược — nhóm tài sản ngày càng được xem là "vũ khí" trong cạnh tranh nước lớn. Tuy nhiên, biên độ dao động cực lớn của CRML (từ hơn 32 USD xuống dưới 6 USD chỉ trong vòng một năm) cùng cảnh báo từ giới phân tích cho thấy phần lớn mức tăng hiện tại phản ánh kỳ vọng và động lực đầu cơ ngắn hạn hơn là thay đổi thực chất trong dòng tiền hay tiến độ dự án. Nhà đầu tư quan tâm đến nhóm cổ phiếu đất hiếm nên theo dõi sát tiến độ cấp phép thực tế tại Tanbreez, kết quả cuộc bỏ phiếu sáp nhập với European Lithium ngày 22/10, cũng như các bước đi tiếp theo của chính quyền Mỹ trong việc hiện thực hoá cam kết đầu tư vào chuỗi cung ứng khoáng sản nội địa.

Bài viết mang tính chất phân tích và tổng hợp thông tin thị trường quốc tế, không phải khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư cần tự thẩm định và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Số liệu trong bài được tổng hợp từ các nguồn công khai tính đến ngày 28/9/2026 và có thể thay đổi theo diễn biến thị trường.