Trump miễn áp dụng Đạo luật Trừng phạt Nga–Iran trước hạn 18/10: Thuế tới 100% với nước mua dầu Nga bị “đóng băng”, nhưng không bị xóa

Ngày đăng: 17/10/2026 — Chuyên mục: Pháp lý / Vĩ mô

Tối thứ Sáu 16/10/2026 (giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh tạm đình chỉ các biện pháp trừng phạt, hạn chế và thuế quan trong Đạo luật Lindsey O. Graham về Trừng phạt Nga và Iran năm 2026 (viết tắt là SRIA trong một số báo cáo), chỉ khoảng một ngày trước khi các hình phạt được cho là bắt đầu có hiệu lực vào 18/10/2026. Lý do được nêu là “lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ”. Với thị trường, thông điệp rất rõ: lá bài thuế thứ cấp đã được rút khỏi bàn tạm thời, nhưng chưa bị hủy.

1. Chuyện gì đã xảy ra

Đạo luật được ký thành luật ngày 18/9/2026 và có thời hạn thực thi 30 ngày, tức là các chế tài sẽ có hiệu lực từ 18/10. Theo các báo cáo được tổng hợp, luật cho phép áp thuế bổ sung tới 100% đối với hàng hóa của năm nước nhập khẩu dầu thô hoặc khí đốt Nga lớn nhất nếu họ tiếp tục mua mới sau hạn chót, đồng thời nhắm tới đội tàu chở dầu “bóng tối” và các bên giúp Nga lách trừng phạt. Sắc lệnh ngày 16/10 miễn các điều khoản đó và theo nhiều nguồn tin không có thời hạn kết thúc: Tổng thống hoặc cấp cao liên quan có thể rút lại bất cứ lúc nào. Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cùng các bộ ngành vẫn phải theo dõi việc mua dầu, khí Nga và báo cáo lên Tổng thống.

2. Ai hưởng lợi: Ấn Độ, Trung Quốc và các nước “top 5”

Theo dữ liệu theo dõi tàu của Kpler được các báo dẫn lại, năm nhà nhập khẩu lớn nhất gồm Ấn Độ, Trung Quốc, Ý, Thổ Nhĩ Kỳ và Hà Lan. Năm 2026, Ấn Độ nhập trung bình khoảng 1,8 triệu thùng/ngày dầu thô Nga đường biển, Trung Quốc khoảng 1,2 triệu thùng/ngày; riêng tháng 9, con số lần lượt khoảng 1,82 và 1,49 triệu thùng/ngày. Đỉnh của Ấn Độ là khoảng 2,6 triệu thùng/ngày hồi tháng 6. Mức chiết khấu của dầu Urals so với Brent trung bình khoảng 23 USD/thùng trong tháng 9, giải thích vì sao các nhà máy lọc dầu châu Á khó bỏ nguồn cung này.

Nhóm nghiên cứu GTRI của Ấn Độ cho rằng thị phần dầu Nga trong nhập khẩu của nước này đã giảm khi các nhà máy lọc dầu chuyển một phần sang dầu Mỹ và UAE; tuy nhiên, các con số này nên được đối chiếu độc lập vì mỗi nguồn dữ liệu tính khác nhau. Năm 2025, Mỹ từng nâng thuế lên hàng Ấn Độ tới 50%, trong đó một nửa gắn với việc mua dầu Nga, nên New Delhi hiểu rõ rủi ro nếu lá bài này trở lại.

3. Vì sao Washington lùi lại lúc này

Các báo cáo không công bố một lý do duy nhất, nhưng có ba mảnh ghép cùng xuất hiện. Thứ nhất, giá nhiên liệu: giá dầu vẫn ở vùng cao, và các nhà phân tích dẫn qua Reuters cảnh báo thuế lên người mua dầu Nga có thể đẩy chi phí xăng dầu của chính nước Mỹ lên thêm. Thứ hai, ngày 9/10 Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép cho phép mua bán và nhập khẩu diesel Nga, kể cả vào Mỹ, đến 7/4/2027, cho thấy ưu tiên giảm áp lực giá diesel (chúng tôi đã phân tích ở bài về thỏa thuận diesel Trump–Putin). Thứ ba, chính quyền đang cân nhắc nới trừng phạt đội tàu bóng tối khi Biển Đỏ và Hormuz căng thẳng, như đã đề cập trong bài ngày 15/10. Cần nhấn mạnh: việc liên kết các sự kiện này là cách đọc của giới phân tích, không phải xác nhận chính thức về động cơ.

4. “Đóng băng” không có nghĩa là “xóa bỏ”

Điểm pháp lý đáng chú ý nhất là miễn trừ theo lý do lợi ích quốc gia không sửa luật. Đạo luật vẫn nguyên văn, công cụ thuế vẫn nằm trong tay hành pháp, và việc rút miễn trừ chỉ cần một quyết định. Nghĩa là các nhà máy lọc dầu, hãng vận tải và ngân hàng thanh toán vẫn phải duy trì hệ thống tuân thủ, vì rủi ro “bật lại” có thể đến nhanh nếu đàm phán thương mại Mỹ–Ấn gặp trục trặc hoặc chiến sự Ukraine biến động. Nhóm có đơn hàng linh hoạt và tuân thủ chặt chẽ sẽ ở thế tốt hơn nhóm phụ thuộc cứng vào dầu Nga.

5. Tác động tới thị trường và nhà đầu tư Việt Nam

Với dầu mỏ, kịch bản “giảm rủi ro gián đoạn nguồn cung” là yếu tố hạ nhiệt, nhưng giá vẫn chịu tác động mạnh từ xung đột ở Trung Đông và Hormuz nên khó kết luận đây là xu hướng giảm bền vững. Với cổ phiếu, nhóm lọc hóa dầu châu Á, vận tải dầu và năng lượng có thể biến động theo từng tiêu đề mới. Với Việt Nam, giá xăng dầu thế giới là biến số quan trọng đối với lạm phát và nhóm cổ phiếu dầu khí, vận tải; vì vậy nhà đầu tư nên theo dõi (1) báo cáo của USTR, (2) tiến triển đàm phán Mỹ–Ấn, (3) dữ liệu nhập khẩu dầu Nga của Kpler trong tháng 10 và (4) mọi động thái rút lại miễn trừ.

6. Kết luận

Sắc lệnh ngày 16/10 mua thêm thời gian cho thị trường dầu và cho các nước nhập khẩu, nhưng đồng thời giữ nguyên “thanh kiếm Damocles” thuế 100% trên đầu họ. Đó là kiểu chính sách sử dụng đòn bẩy bằng sự bất định, và giá của sự bất định luôn được thị trường tính vào. Nhà đầu tư nên coi đây là rủi ro sự kiện có thể quay lại hơn là một bước ngoặt đã khép lại.

Nguồn tham khảo: U.S. News & World Report (16/10/2026); Outlook India (17/10/2026); Shafaqna India dẫn dữ liệu Kpler (17/10/2026); Discovery Alert (17/10/2026); CNBC (16/10/2026). Một số số liệu nhập khẩu khác nhau giữa các nguồn và nên được kiểm chứng độc lập.

Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết chỉ mang tính thông tin và phân tích, không phải lời khuyên đầu tư. Đầu tư chứng khoán và tài sản rủi ro có thể gây mất vốn; hãy tự nghiên cứu và cân nhắc khẩu vị rủi ro của bạn.