PNJ giảm sàn 5 phiên liên tiếp, mất 30% và lập kỷ lục thanh khoản 76 triệu cổ phiếu: Khối ngoại xả 1.265 tỷ đồng, margin về 0 — đâu là đáy của cú sốc niềm tin?

Cập nhật ngày 03/10/2026 — Chứng khoán Việt Nam

Phiên giao dịch 2/10/2026 khép lại một tuần mà cổ phiếu PNJ (CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận, HOSE: PNJ) trải qua cú sụt mạnh nhất kể từ khi niêm yết: năm phiên giảm sàn liên tiếp từ 28/9 đến 2/10, giá từ 33.000 đồng (đóng cửa 25/9) xuống 23.050 đồng, tương ứng mất 30,2% và về mức thấp nhất kể từ tháng 8/2020. Riêng phiên 2/10, PNJ khớp 76,07 triệu cổ phiếu — kỷ lục thanh khoản của mã này — trong khi khối ngoại bán ròng khoảng 54,5 triệu cổ phiếu, trị giá khoảng 1.265 tỷ đồng. Đây là diễn biến tiếp nối câu chuyện kế hoạch lỗ kỷ lục mà chúng tôi đã phân tích hôm 27/9, nhưng giờ trọng tâm đã chuyển từ “con số kế toán” sang “cơ chế bán tháo”: ai đang bán, vì sao bán không dừng, và điều gì có thể chặn lại.

Những con số chính của tuần

Vòng xoáy bán tháo: từ thông tin xấu đến lực bán cơ học

Tuần trước, thị trường nhận cùng lúc ba thông tin: kế hoạch kinh doanh 2026 được điều chỉnh từ lãi sang lỗ sau thuế 6.271 tỷ đồng do trích lập dự phòng 7.071 tỷ đồng cho chính sách đổi trả sản phẩm (PNJ ước tính nếu loại trừ khoản này vẫn lãi khoảng 800 tỷ đồng); đề xuất huy động tối đa 8.000 tỷ đồng; và các giao dịch liên quan đến người nhà Chủ tịch. Trong quý 3/2026, giá trị hàng PNJ đã mua lại/đổi trả cho khách hàng lên tới 4.997 tỷ đồng, phát sinh khoản lỗ thực tế 1.446 tỷ đồng.

Thông tin xấu thường chỉ là mồi lửa; thứ khiến giá không tìm được đáy là cơ chế cơ học. Khi giá chạm sàn liên tiếp, các công ty chứng khoán buộc phải giảm tỷ lệ ký quỹ để kiểm soát rủi ro — Phú Hưng đưa tỷ lệ về 0% từ 30/9. Nhà đầu tư dùng margin đối mặt với yêu cầu bổ sung tài sản, và nếu không đáp ứng sẽ bị bán giải chấp. Lệnh bán giải chấp xuất hiện ở đúng thời điểm không có bên mua, nên giá tiếp tục chạm sàn, và vòng lặp tự củng cố. Đó là lý do một phiên bán hơn 76 triệu cổ phiếu vẫn không đủ để giá thoát khỏi mức sàn.

Giải trình của PNJ: những gì được nói và những gì chưa

Theo giải trình công bố ngày 2/10, PNJ cho rằng đà giảm đến từ ba nhóm nguyên nhân: nhịp điều chỉnh chung của thị trường và tâm lý thận trọng; việc các công ty chứng khoán giảm tỷ lệ margin đối với cổ phiếu PNJ; và tần suất công bố thông tin dày đặc trong tháng 9 về hoạt động tài chính, giao dịch nội bộ và nội dung đại hội cổ đông. Công ty nhấn mạnh từng thông báo đều đúng quy định pháp luật, song “tần suất và số lượng thông tin trong thời gian ngắn” có thể đã tác động đến tâm lý nhà đầu tư.

Điều đáng lưu ý là phần giải trình chủ yếu mô tả nguyên nhân tâm lý và kỹ thuật, trong khi câu hỏi cốt lõi của thị trường — chính sách đổi trả có thể phát sinh thêm bao nhiêu chi phí thực, và kế hoạch huy động 8.000 tỷ đồng sẽ pha loãng cổ đông ở mức nào — vẫn phụ thuộc vào kết quả đại hội cổ đông bất thường và các bản báo cáo sắp tới.

Dòng tiền: ngoại bán, nội đỡ — nhưng chưa đủ

Trong phiên 2/10, lực cầu bắt đáy từ nhà đầu tư trong nước đã xuất hiện: giá từng được kéo lên quanh 25.150–25.200 đồng, cao hơn giá tham chiếu 24.750 đồng, và theo ghi nhận của báo chí, vào giữa buổi sáng nhà đầu tư trong nước hấp thụ phần lớn trong số hơn 44 triệu cổ phiếu đã khớp. Tuy nhiên, khối ngoại bán ròng khoảng 35 triệu cổ phiếu (khoảng 800 tỷ đồng) chỉ trong buổi sáng và cả ngày lên tới 1.265 tỷ đồng, khiến giá đóng cửa lại về mức sàn 23.050 đồng. Nhóm nước ngoài vẫn còn nắm gần một nửa vốn, nghĩa là nguồn cung tiềm năng chưa hết.

Cần phân biệt hai điều: khối ngoại bán ròng mạnh không đồng nghĩa họ “biết điều gì đó mà thị trường chưa biết”. Quỹ có thể đang bán vì mã này giảm tỷ trọng trong rổ chỉ số, vì quy định quản trị rủi ro khi cổ phiếu liên tục chạm sàn, hoặc vì họ muốn giảm rủi ro trước các sự kiện chưa rõ. Chúng ta chưa có đủ dữ liệu để kết luận lý do cụ thể.

Tác động lên VN-Index và thị trường chung

VN-Index đóng cửa phiên 2/10 ở 1.737,71 điểm, giảm 11,59 điểm (−0,66%) và là phiên giảm thứ 5 liên tiếp, tổng mức giảm 47,4 điểm (−2,66%). Có 216 mã giảm so với 90 mã tăng trên HOSE; thanh khoản sàn này đạt khoảng 14.447 tỷ đồng. Khối ngoại bán ròng hơn 3.300 tỷ đồng toàn thị trường, trong đó PNJ chiếm khoảng 1.265 tỷ đồng, HDB khoảng 1.035 tỷ đồng, VIC khoảng 188 tỷ đồng và TCB khoảng 147 tỷ đồng. Như vậy riêng hai mã PNJ và HDB đã chiếm khoảng 70% lượng bán ròng của khối ngoại trong phiên.

Điều này cho thấy áp lực không chỉ là chuyện của một cổ phiếu: nhóm ngân hàng như TCB (−2,27%), STB (−2,70%), MBB (−2,30%) cùng giảm, và các đơn vị phân tích như Chứng khoán Vietcombank nhận định VN-Index đang tìm điểm cân bằng khi thiếu lực đỡ, vùng hỗ trợ gần là 1.720–1.730 điểm.

Điều cần theo dõi tiếp theo

• Thanh khoản khi giá thoát sàn: phiên đầu tiên PNJ không đóng cửa ở giá sàn sẽ là tín hiệu quan trọng, nhất là nếu đi kèm thanh khoản giảm dần chứ không dồn dập như phiên kỷ lục.
• Tỷ lệ margin của các công ty chứng khoán: nếu các công ty khôi phục lại một phần tỷ lệ cho vay, áp lực bán giải chấp sẽ nhẹ đi.
• Kết quả đại hội cổ đông bất thường: phương án huy động 8.000 tỷ đồng và cách xử lý chính sách đổi trả sẽ quyết định kỳ vọng pha loãng và dòng tiền thật.
• Dòng vốn ngoại toàn thị trường: nếu khối ngoại tiếp tục bán ròng hàng nghìn tỷ đồng mỗi phiên ở nhóm vốn hóa lớn, vùng hỗ trợ 1.720–1.730 điểm sẽ bị thử thách.

Kết luận

Cú giảm của PNJ minh họa một đặc điểm của thị trường chứng khoán Việt Nam: khi thông tin xấu gặp đòn bẩy margin và biên độ giá hẹp, giá có thể rời xa giá trị nội tại trong vài phiên, và chỉ ổn định khi lực bán cơ học cạn kiệt. Liệu mức 23.050 đồng đã phản ánh đủ rủi ro hay chưa phụ thuộc vào những dữ liệu mà thị trường chưa có, chứ không phải vào số phiên giảm sàn. Với nhà đầu tư cá nhân, bài học thực tế nằm ở quản trị đòn bẩy và thanh khoản, hơn là dự đoán đáy.

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung chỉ mang tính tham khảo và giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Chứng khoán biến động mạnh; hãy tự nghiên cứu trước khi ra quyết định.

Nguồn tham khảo: Tuổi Trẻ, Báo Sài Gòn Giải Phóng, Tạp chí Vnbusiness, Thương Trường, Vietstock (2/10/2026).