Bán tháo trái phiếu toàn cầu: Lợi suất cao nhất từ 2008, JGB 10 năm chạm 3% lần đầu từ 1996, Phố Wall mở màn tháng 9 trong sắc đỏ
Cập nhật: 02/09/2026 — Mảng: Chứng khoán quốc tế / Vĩ mô
Phiên giao dịch đầu tiên của tháng 9 (thứ Ba 1/9/2026) đã xác nhận điều thị trường lo ngại suốt mấy tuần qua: trái phiếu chính phủ không còn là "vùng trú ẩn" mà đang trở thành tâm chấn. Chỉ số lợi suất trái phiếu chính phủ toàn cầu của Bloomberg tăng phiên thứ tư liên tiếp lên 3,72% — mức cao nhất kể từ giữa năm 2008. Lợi suất trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 10 năm chạm 3%, điều chưa từng xảy ra từ năm 1996. Gilt 30 năm của Anh lên đỉnh từ 1998, Bund 30 năm của Đức cao nhất từ 2011, còn trái phiếu Úc 10 năm quay về mức của năm 2011. Ở Mỹ, Treasury 10 năm vọt lên 4,75% và kỳ hạn 30 năm giao dịch quanh 5,28%.
Cổ phiếu phản ứng ngay lập tức. Dow Jones mất 363 điểm (−0,7%), S&P 500 giảm 0,7% và Nasdaq Composite lùi 1,3% — một khởi đầu tháng 9 đúng "truyền thống" tháng yếu nhất năm. Sáng 2/9 theo giờ châu Á, hợp đồng tương lai S&P 500 tiếp tục giảm thêm khoảng 0,5–0,6%, Nasdaq 100 futures giảm hơn 1%, còn chỉ số VIX bật lên gần 16.
Hai mồi lửa: Warsh và Hormuz
Đợt bán tháo bắt đầu từ thứ Sáu tuần trước (28/8) sau bài phát biểu tại Jackson Hole của Chủ tịch Fed Kevin Warsh, trong đó ông nhắc lại cam kết "kiềm chế lạm phát đến cùng". Thị trường đọc thông điệp này là Fed sẵn sàng tăng lãi suất thay vì giữ nguyên. Barclays và Société Générale ngay sau đó đã điều chỉnh dự báo, chuyển sang kịch bản Fed tăng lãi suất trong năm nay — điều họ chưa từng đưa vào mô hình trước đó.
Mồi lửa thứ hai là năng lượng. Giao tranh Mỹ – Iran bùng phát trở lại cuối tuần khiến Brent vượt 92 USD/thùng trong phiên 1/9, còn WTI đã tăng hơn 5% trong phiên trước đó. Với eo biển Hormuz vẫn bị phong toả và nhiều quan chức Mỹ dự báo xung đột kéo dài "nhiều tháng", giá dầu cao không còn là cú sốc tạm thời mà đang được định giá như một biến số cấu trúc của lạm phát.
Kết hợp hai yếu tố này, hợp đồng tương lai lãi suất đang phản ánh khoảng 17 điểm cơ bản thắt chặt tại cuộc họp FOMC ngày 15–16/9, tương đương xác suất gần 70% cho một lần tăng 25 điểm cơ bản. ECB được định giá tăng lãi suất "chắc chắn" vào tuần tới, còn Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) gần như không còn nghi ngờ sẽ tăng lãi suất cuối tháng 9.
Bảng lợi suất: Mốc lịch sử xuất hiện đồng loạt
| Thị trường | Kỳ hạn | Mức ngày 1/9/2026 | Ý nghĩa lịch sử |
|---|---|---|---|
| Nhật Bản (JGB) | 10 năm | 3,00% | Lần đầu từ 1996 |
| Anh (Gilt) | 30 năm | Đỉnh mới | Cao nhất từ 1998 |
| Mỹ (Treasury) | 10 năm | 4,75% | Cao nhất từ 1/2025 |
| Mỹ (Treasury) | 30 năm | 5,28% | Trên 5% tổng cộng 55 phiên từ đầu năm — nhiều nhất từ 2006 |
| Đức (Bund) | 30 năm | Đỉnh mới | Cao nhất từ 2011 |
| Pháp (OAT) | 10 năm | Đỉnh mới | Cao nhất từ 2008 |
| Úc | 10 năm | Đỉnh mới | Cao nhất từ 2011 |
| Bloomberg Global Sovereign | Tổng hợp | 3,72% | Cao nhất từ giữa 2008 |
Nguồn: Bloomberg, Yahoo Finance, số liệu ngày 1/9/2026.
Vấn đề sâu hơn: Thâm hụt ngân sách và "cơn lũ" phát hành nợ AI
Nếu chỉ vì dầu và Warsh, thị trường trái phiếu có thể ổn định trở lại khi tin tức lắng xuống. Nhưng các nhà quản lý quỹ đang chỉ ra hai lực cản mang tính cấu trúc:
- Thâm hụt tài khoá kéo dài ở Mỹ, Nhật, Anh và Pháp khiến nhà đầu tư đòi phần bù kỳ hạn (term premium) cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tháng trước đã tăng ít nhất gấp đôi quy mô mua lại trái phiếu cũ để ghìm lợi suất, nhưng lợi suất 30 năm hiện gần như đã quay về mức trước khi biện pháp đó được công bố. Natixis gọi thẳng đây là "giọt nước trong biển cả".
- Cạnh tranh nguồn cung từ doanh nghiệp: các hãng công nghệ Mỹ đang vay kỷ lục để xây hạ tầng AI. Tháng 8 ghi nhận lượng phát hành trái phiếu doanh nghiệp cao kỷ lục, và tháng 9 dự kiến thêm khoảng 215 tỷ USD. Dòng tiền mua trái phiếu doanh nghiệp lợi suất cao hơn đang "chen lấn" nhu cầu với trái phiếu chính phủ.
Bank of America lưu ý rằng "bên mua chính thức" (ngân hàng trung ương, tổ chức công) đang thu hẹp, khiến thị trường Treasury 31 nghìn tỷ USD ngày càng phụ thuộc vào nhà đầu tư tư nhân nhạy cảm với giá. Trên thị trường quyền chọn, đã có giao dịch đặt cược lợi suất 30 năm lên 5,7% trước ngày đáo hạn 20/11.
Tại sao cổ phiếu — nhất là cổ phiếu công nghệ — chịu đòn nặng nhất?
Nasdaq giảm gần gấp đôi Dow trong phiên 1/9 không phải ngẫu nhiên. Lợi suất thực tăng làm giảm giá trị hiện tại của dòng tiền xa trong tương lai, tức đánh thẳng vào nhóm tăng trưởng được định giá cao. Trong khi đó, chỉ số MSCI All Country World đã giảm khoảng 1% từ đỉnh lịch sử giữa tháng 8 — mức giảm còn nhỏ, nghĩa là dư địa điều chỉnh vẫn rộng nếu lợi suất tiếp tục leo thang.
Thống kê mùa vụ cũng không đứng về phía người mua: trong 10 năm qua, tháng 9 và tháng 10 là hai tháng tệ nhất của chỉ số trái phiếu toàn cầu, mỗi tháng mất trung bình hơn 1%. Với cổ phiếu, tháng 9 từ lâu đã là tháng có hiệu suất yếu nhất năm.
Ba kịch bản cho những tuần tới
- Fed tăng lãi suất ngày 16/9 (xác suất ~70%): Nghịch lý là kịch bản này có thể giảm áp lực lên trái phiếu dài. Như AmeriVet Securities lập luận, "muốn kéo lợi suất dài xuống thì phải thắt chặt". Đường cong lợi suất dẹt lại, cổ phiếu chịu cú sốc ngắn hạn nhưng kỳ vọng lạm phát được neo giữ.
- Fed do dự dù CPI (công bố 11/9) tăng tốc: Kịch bản xấu nhất cho trái phiếu 30 năm. Nhà đầu tư sẽ tiếp tục né kỳ hạn dài, term premium tiếp tục nở ra, cổ phiếu tăng trưởng bị bán mạnh.
- Giá dầu hạ nhiệt nhờ tín hiệu ngừng bắn: Tổng thống Iran ngày 1/9 tuyên bố sẵn sàng quay lại thoả thuận ngừng bắn nếu Mỹ làm vậy. Nếu Brent lùi về dưới 85 USD, đợt bán tháo có thể tạm dừng — nhưng vấn đề thâm hụt và nguồn cung nợ vẫn còn nguyên.
Một số nhà quản lý quỹ, như Natixis hay JPMorgan Asset Management, cho rằng lợi suất dài "có thể đang gần đỉnh" sau khi đã tăng khoảng 65 điểm cơ bản từ đáy năm. Nhưng chính họ cũng thừa nhận sự bất định là rất lớn.
Lịch sự kiện cần theo dõi
- 2/9: Báo cáo việc làm ADP tháng 8, Beige Book của Fed, kết quả kinh doanh Broadcom.
- 4/9: Báo cáo việc làm phi nông nghiệp tháng 8 của Mỹ.
- Tuần tới: Cuộc họp ECB (thị trường đã định giá tăng lãi suất).
- 11/9: CPI tháng 8 của Mỹ.
- 15–16/9: FOMC — phép thử quyết tâm của Warsh.
- Cuối tháng 9: Cuộc họp BoJ.
Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt Nam
Lợi suất Treasury cao và đồng USD mạnh thường đi kèm áp lực rút vốn khỏi thị trường mới nổi và cận biên. Với Việt Nam, điều này có thể giao thoa với hai câu chuyện đang diễn ra: dòng vốn thụ động từ việc MSCI đưa thêm cổ phiếu ngân hàng vào rổ Frontier và lộ trình nâng hạng FTSE. Dòng tiền chỉ số là lực đỡ, nhưng nếu lãi suất toàn cầu lên mặt bằng mới, chi phí vốn của doanh nghiệp Việt vay ngoại tệ và áp lực tỷ giá VND sẽ là hai biến số cần theo dõi sát trong quý IV.
Kết luận
Thông điệp từ thị trường trái phiếu ngày 1/9 rất rõ ràng: lạm phát dai dẳng đồng nghĩa lãi suất "cao hơn trong thời gian dài hơn" là kịch bản tối thiểu. Điều khác biệt so với các đợt biến động trước là lần này mốc lịch sử xuất hiện đồng thời ở Nhật, Anh, Đức, Pháp, Úc và Mỹ — cho thấy đây không phải câu chuyện của riêng Fed mà là sự định giá lại lãi suất trung tính trên toàn cầu. Đối với cổ phiếu, đặc biệt là nhóm công nghệ dẫn dắt đà tăng nhờ AI, chi phí vốn tăng chính là rủi ro lớn nhất trong phần còn lại của năm 2026.
Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết chỉ mang tính chất thông tin và phân tích, không phải lời khuyên đầu tư. Thị trường tài chính có rủi ro; nhà đầu tư cần tự đánh giá và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Nguồn tham khảo: Bloomberg (qua Business Standard, 1/9/2026), CNN Business, Yahoo Finance, CNBC, The Irish Times.